بزرگداشت آیت الله محمدابراهیم جناتی از علمای برجسته حوزه علمیه قم

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ مرکز قم، مراسم بزرگداشت مقام علمی فقیه نواندیش مرحوم آیت‌الله محمدابراهیم جناتی در دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در این مراسم با اشاره به شخصیت چندبعدی آیت‌الله جناتی، ایشان را الگویی از یک عالم ذوالفنون و خانواده‌محور توصیف کرد.

وی با یادآوری سابقه عضویت آیت الله جناتی در فرهنگستان علوم به عنوان تنها عالم حوزوی در جمع دانشگاهیان، به قلم روان و بروز او در مجلات داخلی و عربی اشاره کرد و وجه ممتاز دیگر را شخصیت خانوادگی‌اش دانست؛ آن‌جا که برخلاف بسیاری از هم‌عصرانش، دخترانش را به تحصیل، قلم و حضور اجتماعی متعهدانه تشویق می‌کرد.

خسروپناه در ادامه، محور مرکزی منظومه فکری آیت‌الله جناتی را تحول حکم شرعی در بستر تحول موضوع معرفی کرد و تأکید نمود که تمام نوآوری‌های ایشان ذیل این نظریه تعریف می‌شود.

وی با اشاره به استنادات آیت الله جناتی به بزرگانی، چون علامه حلی، شهید اول و صاحب جواهر، تصریح کرد که این نگاه تحولی در تاریخ فقه ریشه دارد و نباید آن را بدعت نامید.

این استاد سطوح عالی حوزه سپس به تمایز نظریه آیت‌الله جناتی از سایر جریان‌های به‌ظاهر مشابه پرداخت و تأکید کرد که دیدگاه ایشان با مصلحت‌اندیشی شخصی، عوام‌زدگی یا ضعف در موضوع‌شناسی کاملاً متفاوت است.

وی با اشاره به بعد آموزشی اندیشه آیت الله جناتی گفت: ایشان بر اساس این نگاه، بر حذف مسائل فرضی از کتب درسی و پرورش روحیه پرسشگری تأکید می‌ورزید.

آیت الله ابوالقاسم علیدوست، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، با اشاره به سرنوشت آرای نو در جوامع علمی، آیت‌الله جناتی را مصداق این قاعده دانست که نظرات نو ابتدا طرد می‌شوند و سپس به تدریج پذیرش می‌یابند.

وی با ذکر نمونه‌هایی، چون ارث زن از تمام دارایی و سن بلوغ دختران که پس از ایشان به فتاوای سایر مراجع راه یافت، تأکید کرد: آیت الله جناتی با محور قرار دادن عنصر زمان و مکان در اجتهاد، به‌دنبال ارائه پاسخی کارآمد برای حل معضلات تئوری حکومت اسلامی بود.

حجت‌الاسلام والمسلمین بهرام دلیر، استاد حوزه علمیه قم، ریشه نوآوری‌های فقهی آیت‌الله جناتی را در روش اجتهاد نوین او جست‌و‌جو کرد و آن را راهی میانه در برابر رویه‌های افراطی و تفریطی اصولی معرفی نمود.

وی با مرور فتاوا و آرای پیشگامانه‌ای همچون طهارت مطلق انسان، عدم لزوم قربانی در منا و امکان احرام از فرودگاه جده، تصریح کرد که این دیدگاه‌ها اگرچه امروز مقبول‌تر افتاده‌اند، اما در زمان طرح، هزینه‌های سنگینی برای ایشان به همراه داشت. 

حجت‌الاسلام‌والمسلمین مهدی مهریزی از اساتید حوزه علمیه قم نیز در سخنانی با موضوع فقه زنان، به بررسی جریان نواندیشی فقهی پرداخت و آیت‌الله جناتی را یکی از برجسته‌ترین چهره‌های این جریان دانست. 

وی تصریح کرد: آیت‌الله جناتی برخلاف بسیاری از نواندیشان که مبانی خود را مدون نکرده‌اند، شخصاً به تدوین مبانی نظری و اصولی آرای خود در آثاری، چون ادوار فقه، فقه و زمان و اجتهاد در بستر زمان پرداخت و از این رو منظومه فکری منسجم‌تری ارائه داد.

گفتنی است آیت الله محمدابراهیم جناتی شاهرودی از علمای برجسته حوزه علمیه قم بود که پس از عمری مجاهدت در مسیر علمی نواندیشی اسلامی در ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ پس از دوره‌ای بیماری به لقاءالله پیوست.