کشور‌های اسلامی خواهان ایجاد نمایندگی ISC شدند

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مرکز فارس، محمدمهدی علویان‌مهر در دومین همایش «حکمرانی مطلوب در تمدن نوین اسلامی» با اشاره به پیشنهاد رهبر شهید انقلاب برای تأسیس مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام اظهار کرد: امروز بسیاری از کشور‌های اسلامی از جمله قطر، عراق، پاکستان و مالزی خواهان ایجاد نمایندگی این مؤسسه در کشور خود هستند.

وی با بیان اینکه حکمرانی علم، فناوری و آموزش عالی بدون داده‌تحلیل، رصد دقیق و ارزیابی مستمر امکان‌پذیر نیست، افزود: تصمیم‌گیری در حوزه علم و فناوری زمانی اثربخش خواهد بود که بر پایه اطلاعات معتبر و شاخص‌های دقیق انجام شود؛ در غیر این صورت، سیاست‌ها ممکن است با واقعیت‌های نظام علمی کشور فاصله پیدا کنند.

رئیس ISC ادامه داد: حکمرانی علمی نیازمند نهاد‌هایی است که بتوانند وضعیت علمی کشور را به‌طور مداوم پایش کنند، روند‌ها را تحلیل کنند، نقاط قوت و ضعف را نشان دهند و مسیر آینده را برای سیاست‌گذاران روشن سازند. ISC در این میان نقشی کلیدی و اثرگذار دارد.

علویان‌مهر تأکید کرد: این مؤسسه تنها یک پایگاه نمایه‌سازی مقالات نیست، بلکه نهادی داده‌محور و تحلیلی است که مأموریت آن تبدیل داده به بینش، بینش به تصمیم و تصمیم به اقدام مؤثر است.

وی با اشاره به ضرورت شناخت دقیق از وضعیت دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها گفت: سیاست‌گذار باید بداند تولیدات علمی کشور در چه حوزه‌هایی رشد کرده، کدام رشته‌ها نیازمند حمایت‌اند، سطح همکاری‌های علمی بین‌المللی چگونه است و جایگاه ایران در منطقه و جهان اسلام در چه وضعیتی قرار دارد.

رئیس ISC افزود: داده‌های استنادی، رتبه‌بندی دانشگاه‌ها، ارزیابی مجلات، تحلیل روند تولید علم، بررسی اثرگذاری پژوهش‌ها، پایش همکاری‌های علمی و شناسایی حوزه‌های نوظهور، همگی ابزار‌هایی حیاتی برای حکمرانی علمی هستند. یکی از مهم‌ترین نقش‌های ISC نیز کمک به سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد است.

وی ادامه داد: ISC می‌تواند نشان دهد کشور در چه حوزه‌هایی مزیت علمی دارد، کدام بخش‌ها با رکود مواجه‌اند، چه دانشگاه‌هایی نقش پیشران دارند و چه ظرفیت‌هایی برای توسعه همکاری‌های علمی وجود دارد.

علویان‌مهر با تأکید بر اینکه در حکمرانی علم تنها کمیت تولیدات علمی اهمیت ندارد، گفت: کیفیت، اثرگذاری، حل مسئله، استنادپذیری و همکاری‌های بین‌رشته‌ای و بین‌المللی نیز شاخص‌های مهمی هستند. ISC می‌تواند با توسعه شاخص‌های بومی و دقیق‌تر، نظام علمی کشور را از نگاه صرفاً کمی به سمت ارزیابی کیفی و اثرمحور هدایت کند.

وی افزود: حکمرانی مطلوب باید ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی سراسر کشور را شناسایی کند؛ برخی دانشگاه‌ها در مناطق کمتر برخوردار فعالیت می‌کنند، اما توانمندی‌های ارزشمندی دارند که باید دیده شود. داده‌های ISC می‌تواند زمینه حمایت هدفمندتر از این مراکز را فراهم کند.

علویان‌مهر گفت: گزارش‌ها و تحلیل‌های ISC می‌تواند به رؤسای دانشگاه‌ها و مدیران آموزش عالی کمک کند تا در زمینه توسعه رشته‌ها، حمایت از پژوهشگران، ارتقای مجلات، تقویت همکاری‌های بین‌المللی و جهت‌دهی به پژوهش‌های مسئله‌محور تصمیم‌های دقیق‌تری اتخاذ کنند.

وی، همچنین یکی از نقش‌های مهم ISC را پشتیبانی از دیپلماسی علمی و حکمرانی منطقه‌ای علم دانست و افزود: جهان اسلام برای تبدیل ظرفیت‌های پراکنده علمی به قدرت علمی مؤثر، نیازمند داده، ارزیابی، رتبه‌بندی و شبکه‌سازی مشترک است و ISC می‌تواند یکی از نهاد‌های مرجع در این مسیر باشد.

علویان‌مهر با اشاره به اهمیت شناخت محیط بین‌المللی علم گفت: هیچ کشوری بدون رصد روند‌های نوظهور مانند هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، علوم داده، فناوری‌های کوانتومی، انرژی‌های نو، سلامت دیجیتال و تغییرات اقلیمی نمی‌تواند برای آینده علمی خود برنامه‌ریزی کند. ISC می‌تواند با تحلیل این روند‌ها به سیاست‌گذاران کمک کند تا کشور در برابر تحولات جهانی منفعل نباشد.

وی افزود: یکی از مسئولیت‌های مهم ISC، تقویت شفافیت در نظام علمی است. داده‌های دقیق و قابل‌اعتماد امکان ارزیابی عملکرد، مقایسه وضعیت، شناسایی خلأ‌ها و اصلاح مسیر را فراهم می‌کند و به افزایش اعتماد عمومی و اعتماد جامعه علمی کمک می‌کند.

رئیس ISC با تأکید بر اینکه داده‌ها باید درست فهمیده و تحلیل شوند، گفت: یکی از آسیب‌های حکمرانی علمی، استفاده سطحی یا نادرست از شاخص‌هاست. رتبه، تعداد مقاله یا تعداد استناد هدف نهایی نیست؛ این شاخص‌ها زمانی ارزشمندند که در کنار کیفیت آموزش، اثر اجتماعی پژوهش، اخلاق علمی، حل مسائل کشور و توسعه فناوری دیده شوند.

وی در پایان تأکید کرد: ISC باید مرجع داده‌های معتبر علمی، فراهم‌کننده ابزار سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد، پایش‌گر عملکرد علمی دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها، شناسایی‌کننده مزیت‌های علمی کشور، تقویت‌کننده کیفیت و اثرگذاری پژوهش‌ها، پشتیبان دیپلماسی علمی و نهادی برای آینده‌نگری علمی باشد. آینده علم کشور در گرو تصمیم‌های امروز ماست و اگر بتوانیم داده را به خدمت سیاست‌گذاری درآوریم و پژوهش را به حل مسائل واقعی پیوند بزنیم، می‌توان به آینده‌ای روشن‌تر برای نظام علمی ایران امیدوار بود.