یک هزار و ۶۶۴ سمن در حوزه پیشگیری از اعتیاد فعال هستند

به گزارش خبرگزاری صداوسیما علیرضا برازی مدیرکل توسعه مشارکت‌های مردمی ستاد مبارزه با مواد مخدر با تأکید بر اینکه اعتیاد فقط یک مسئله درمانی یا انتظامی نیست، گفت: اعتیاد پدیده‌ای اجتماعی با ابعاد فرهنگی، اقتصادی، خانوادگی و اجتماعی است و مدیریت مؤثر آن بدون حضور فعال مردم و سازمان‌های مردم‌نهاد امکان‌پذیر نخواهد بود.

مدیرکل توسعه مشارکت‌های مردمی ستاد مبارزه با مواد مخدر با بیان اینکه تجربه‌های جهانی و مطالعات علمی نیز این واقعیت را تأیید می‌کنند، افزود: هر جا ظرفیت‌های مردمی به صورت هدفمند و سازمان‌یافته وارد میدان شده‌اند، اثربخشی برنامه‌های پیشگیری، درمان، کاهش آسیب و بازتوانی به شکل محسوسی افزایش یافته است. امروز در دنیا پذیرفته شده که مبارزه مؤثر با اعتیاد بدون اتکا به مشارکت‌های اجتماعی و ظرفیت‌های مردمی امکان‌پذیر نیست.

وی با اشاره به جایگاه سازمان‌های مردم‌نهاد در مدیریت آسیب‌های اجتماعی اظهار داشت: سمن‌ها به دلیل برخورداری از سرمایه اجتماعی، ارتباط مستقیم با گروه‌های هدف و انعطاف‌پذیری در طراحی و اجرای برنامه‌ها، از مهم‌ترین بازوهای اجرایی کشور در حوزه اعتیاد محسوب می‌شوند و در بسیاری از موارد می‌توانند به لایه‌هایی از جامعه دسترسی پیدا کنند که دستگاه‌های رسمی به سادگی امکان ارتباط مؤثر با آن‌ها را ندارند.

برازی ادامه داد: سازمان‌های مردم‌نهاد در حوزه‌هایی همچون آموزش‌های پیشگیرانه، مداخلات اجتماعی محله‌محور، کاهش آسیب، حمایت از خانواده‌های درگیر اعتیاد و صیانت از بهبودیافتگان نقش بسیار کلیدی و اثرگذاری ایفا می‌کنند.

وی با اشاره به آمار سمن‌های فعال در کشور گفت: در حال حاضر ۲ هزار و ۶۲۸ سازمان مردم‌نهاد دارای مجوز رسمی در حوزه اعتیاد فعالیت می‌کنند که از این تعداد، یک هزار و ۶۶۴ سمن در حوزه پیشگیری، ۸۳۶ سمن در حوزه درمان و ۱۲۸ سمن در حوزه صیانت از بهبودیافتگان مشغول فعالیت هستند.

برازی افزود: علاوه بر این سمن‌ها، طیف گسترده‌ای از ظرفیت‌های مردمی شامل گروه‌های جهادی، تیم‌های اجتماع‌محور، پایگاه‌های بسیج، مبلغان مذهبی، خیرین و سایر تشکل‌های اجتماعی نیز در عرصه‌های مرتبط با پیشگیری، آگاه‌سازی، حمایت از خانواده‌ها، درمان و بازتوانی معتادان فعالیت می‌کنند.

مدیرکل توسعه مشارکت‌های مردمی ستاد مبارزه با مواد مخدر تصریح کرد: بخش مهمی از این مجموعه‌ها از سوی دستگاه‌هایی نظیر سازمان بهزیستی، وزارت کشور، وزارت ورزش و جوانان، استانداری‌ها، فرمانداری‌ها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، فراجا، کمیته امداد امام خمینی(ره)، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، دانشگاه‌های علوم پزشکی و سازمان زندان‌ها مورد حمایت یا صدور مجوز قرار گرفته‌اند.

وی تأکید کرد: این موضوع نشان می‌دهد که سرمایه اجتماعی فعال در حوزه پیشگیری و درمان اعتیاد بسیار فراتر از آمار رسمی سازمان‌های مردم‌نهاد ثبت‌شده است و در صورت ساماندهی و شبکه‌سازی صحیح، می‌تواند به یکی از قدرتمندترین بازوهای اجتماعی کشور در مبارزه با مواد مخدر تبدیل شود.

مدیرکل توسعه مشارکت‌های مردمی و سازمان‌های مردم‌نهاد ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به رویکرد جدید این اداره کل گفت: یکی از مهم‌ترین اولویت‌های ما توانمندسازی سمن‌ها، ارتقای دانش مدیریتی آن‌ها و ایجاد زیرساخت‌های اطلاعاتی برای پایش، ارزیابی و رصد فعالیت‌هایشان است.

وی افزود: در رویکرد جدید تلاش شده از نگاه صرفاً حمایتی نسبت به سمن‌ها عبور کنیم و به سمت الگوی «حکم‌رانی مشارکتی» حرکت کنیم؛ الگویی که در آن سازمان‌های مردم‌نهاد صرفاً مجری برنامه‌ها نیستند، بلکه به عنوان یکی از ارکان مهم نظام اجتماعی در فرآیند سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، اجرا و نظارت نیز نقش‌آفرینی می‌کنند.

برازی خاطرنشان کرد: نخستین گام در این مسیر، شناخت دقیق وضعیت موجود سمن‌ها بود. مطالعات آسیب‌شناسی نشان داد باید از فعالیت‌های پراکنده، جزیره‌ای و فاقد چارچوب شبکه‌ای منسجم خودداری کرد. از این‌رو ضرورت داشت نظامی سازمان‌یافته برای ساماندهی، هدایت و تقویت این ظرفیت عظیم اجتماعی طراحی شود.

وی با تشریح طرح «سازماندهی و ارتقای مشارکت‌های مردمی و سازمان‌های مردم‌نهاد» اظهار کرد: این طرح با هدف ایجاد یک نظام یکپارچه مدیریت مشارکت‌های مردمی در حوزه مبارزه با مواد مخدر تدوین و اجرایی شده است.

به گفته مدیرکل توسعه مشارکت‌های مردمی، این الگو از طبقه‌بندی تخصصی سمن‌ها بر اساس حوزه فعالیت، نوع خدمات و گستره جغرافیایی آغاز شده و با شبکه‌سازی ملی و استانی میان سمن‌ها و ساختارهای اجرایی کشور ادامه می‌یابد تا ضمن جلوگیری از پراکندگی فعالیت‌ها، هم‌افزایی میان ظرفیت‌های اجتماعی نیز افزایش یابد.

برازی ادامه داد: آموزش و توانمندسازی هدفمند سمن‌ها، نظارت هوشمند و ارزیابی مستمر عملکرد، مدیریت دانش و مستندسازی تجربیات موفق، ایجاد بانک‌های اطلاعاتی و سامانه‌های رصد و پایش، حمایت هدفمند از برنامه‌های اثربخش و توسعه همکاری‌های بین‌بخشی و بین‌المللی از مهم‌ترین محورهای این طرح است.

مدیرکل توسعه مشارکت‌های مردمی ستاد مبارزه با مواد مخدر تأکید کرد: یکی از اصول مهم این طرح، بومی‌سازی برنامه‌ها متناسب با زیست‌بوم اجتماعی هر استان است تا استان‌ها بتوانند بر اساس شرایط فرهنگی، اجتماعی و جمعیتی خود، برنامه‌های متناسب طراحی و اجرا کنند.

وی با اشاره به ایجاد ساختارهای متناظر استانی و شهرستانی گفت: ستاد مرکزی مشارکت‌های مردمی تشکیل شده، رؤسا و اعضای کمیته‌های تخصصی در سطوح ملی، استانی و شهرستانی تعیین شده‌اند و اکنون یک چارچوب مدیریتی و شبکه‌ای برای هماهنگی فعالیت‌های سازمان‌های مردم‌نهاد در سراسر کشور شکل گرفته است.

برازی بیان کرد: در این فرآیند تلاش شده بدون مداخله در استقلال و هویت نهادی سمن‌ها، صرفاً بستر هماهنگی، هم‌افزایی و انسجام فعالیت‌های آن‌ها فراهم شود.