آئین تیرگان، پلی برای دیپلماسی میان ملت‌هاست

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ؛ ژیلا مشیری با تأکید بر اینکه جشن‌های ملی از مهم‌ترین سازوکار‌های بازتولید هویت جمعی هستند، گفت: آیین‌هایی مانند تیرگان ، تنها جشن‌های تقویمی نیستند، بلکه بخشی از نظام معنایی و نمادین تمدن ایرانی به شمار می‌آیند و ظرفیت زیادی برای تقویت دیپلماسی فرهنگی و همکاری‌های علمی میان کشور‌های حوزه ایران فرهنگی دارند

رئیس مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری و از پژوهشگران پژوهشکده مردم‌شناسی با اشاره به جایگاه جشن‌های ملی در حفظ هویت فرهنگی افزود : اگر از منظر انسان‌شناسی فرهنگی به این موضوع بنگریم، جشن‌های ملی همچنان از مهم‌ترین سازوکار‌های بازتولید هویت جمعی به شمار می‌آیند. هر جامعه‌ای برای حفظ حافظه تاریخی و تقویت احساس تعلق، به آیین‌ها و مناسک مشترک نیاز دارد و جشن‌های ملی دقیقاً چنین کارکردی دارند.

وی گفت : این مناسبت‌ها صرفاً زمان‌هایی برای شادی نیستند، بلکه یادآور نمادین تاریخ، ارزش‌ها و جهان‌بینی یک ملت‌اند. در ایران امروز نیز با وجود تحولات گسترده اجتماعی و تغییر سبک‌های زندگی، این جشن‌ها جایگاه خود را حفظ کرده‌اند.

مشیری نوروز را نمونه‌ای روشن از پویایی سنت‌های ایرانی دانست و افزود : نوروز فراتر از مرز‌های سیاسی، در گستره فرهنگی ایران‌زمین برگزار می‌شود و تداوم یک سنت کهن را نشان می‌دهد. همچنین آیین‌هایی مانند سده و مهرگان نیز در سال‌های اخیر، به‌ویژه در میان نسل جوان، بار دیگر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

وی گفت : اگرچه شیوه برگزاری جشن‌های ملی در سال‌های اخیر دستخوش تغییر شده است، اما کارکرد اصلی آنها همچنان پابرجاست.

رئیس مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری افزود : اگر در گذشته این آیین‌ها بیشتر در چارچوب خانواده و محله برگزار می‌شدند، امروز رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در بازنمایی و بازخوانی آنها نقش مهمی ایفا می‌کنند. با این حال، کارکرد اصلی این جشن‌ها همچنان تقویت همبستگی اجتماعی و بازآفرینی حس امید و تعلق در جامعه معاصر است.

مشیری درباره جایگاه آیین تیرگان نیز گفت: تیرگان تنها یک جشن تقویمی نیست، بلکه بخشی از نظام معنایی و نمادین یک تمدن به شمار می‌آید. جشن‌ها در هر جامعه‌ای حافظه تاریخی را زنده نگه می‌دارند، روایت‌های بنیادین را بازگو و حس تعلق جمعی را تقویت می‌کنند.

وی با اشاره به پیوند تیرگان با اسطوره آرش کمانگیر و عناصر آب و باران افزود: این آیین بازتابی از جهان‌بینی ایرانی و نسبت انسان با طبیعت است. همچنین ویژگی مهم آن، فراملی بودن آن است؛ زیرا گستره فرهنگی ایران در طول تاریخ فراتر از مرز‌های سیاسی امروز بوده و به همین دلیل نشانه‌هایی از این جشن را می‌توان در میان برخی جوامع در هند، ارمنستان و دیگر بخش‌های حوزه ایران فرهنگی مشاهده کرد.

مشیری این استمرار تاریخی و جغرافیایی را نشانه ارزش فراملی میراث فرهنگی ناملموس ایران دانست و گفت : با یک میراث فرهنگی فراملی روبه‌رو هستیم که در فرهنگ‌های مختلف با خوانش‌های متنوع ادامه یافته است.

رئیس مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با تأکید بر نقش این آیین‌ها در دیپلماسی فرهنگی افزود : در جهان معاصر، فرهنگ یکی از مؤثرترین ابزار‌های ایجاد ارتباط میان ملت‌هاست. آیین‌های مشترک می‌توانند بستری برای گفت‌و‌گو، شناخت متقابل و شکل‌گیری همکاری‌های فرهنگی باشند.

مشیری گفت : هنگامی که پژوهشگران، هنرمندان و نهاد‌های فرهنگی پیرامون یک سنت مشترک گرد هم می‌آیند، شبکه‌ای از ارتباطات انسانی و علمی شکل می‌گیرد که می‌تواند به تقویت روابط فرهنگی میان کشور‌ها کمک کند. این نوع ارتباط، برخلاف تعاملات رسمی سیاسی، بر پایه تجربه‌های مشترک و احساس نزدیکی فرهنگی استوار است و از این رو ماندگارتر و عمیق‌تر خواهد بود.

وی با اشاره به ضرورت توسعه مطالعات علمی درباره آیین‌های ایرانی افزود : اگرچه تاکنون پژوهش‌هایی در حوزه انسان‌شناسی آیین‌ها، ایران‌شناسی و میراث فرهنگی ناملموس انجام شده است، اما همچنان ظرفیت گسترده‌ای برای تحقیقات تطبیقی و میان‌رشته‌ای وجود دارد. اگر مراکز علمی و فرهنگی کشور‌های مختلف به صورت مشترک به مطالعه و معرفی آیین‌هایی مانند تیرگان بپردازند، این اقدام علاوه بر غنای علمی، به تحکیم پیوند‌های فرهنگی در سطح منطقه‌ای نیز کمک خواهد کرد.

رئیس مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری گفت : در چنین شرایطی، تیرگان نه فقط یادگار گذشته، بلکه پلی برای گفت‌وگوی فرهنگی امروز خواهد بود.