تبیین نگاه تمدنی رهبر به فضای مجازی و هوش مصنوعی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ،  متن کامل یادداشت سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، که در ویژه‌نامه روزنامه ایران منتشر شد به این شرح است: در روز‌هایی که ایران اسلامی و سایر آزادگان جهان در فراق رهبر شهید انقلاب اسلامی به سوگ نشسته‌اند، نوشتن از ایشان برای من تنها ادای یک وظیفه نیست؛ روایت دلتنگی شاگردی است که خود را وامدار اندیشه، دوراندیشی و رهنمود‌های استادی ژرف‌اندیش می‌داند که با فراستی ویژه، افق آینده را روشن‌تر از دیگران می‌دید.

 امروز، نه‌تنها فقدان یک رهبر بزرگ را احساس می‌کنم، بلکه به‌عنوان یک مدیر دولتی، مسئولیتی سنگین را بر دوش خود می‌بینم که در قالب رهنمودها، فرامین و نگاه آینده‌نگر آن عزیز سفر کرده برای همه مسئولان کشور به یادگار مانده است؛ لذا در این روز‌های تلخ وداع، بر خود فرض می‌دانم بار دیگر بیانات و رهنمود‌های ایشان را مرور کنم؛ برای آنکه به‌ویژه برای نسل نوجوان و جوان یادآوری شود آن رهبر فرزانه، چه نگاه ژرف، ایجابی و تمدن‌سازانه‌ای به فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال و بخصوص فضای مجازی داشتند؛ نگاهی که امروز بیش از هر زمان دیگری می‌تواند چراغ راه آینده ایران عزیزمان باشد.

فضای مجازی عرصه‌ای برای ساخت آینده

«اگر من امروز رهبر انقلاب نبودم، حتماً رئیس فضای مجازی کشور می‌شدم.» این جمله ماندگار، یکی از عمیق‌ترین و راهبردی‌ترین بیانات امام شهید درباره فضای مجازی است که گواهی محکم بر این بود که ایشان فضای مجازی را یکی از مهم‌ترین میدان‌های شکل‌دهنده آینده کشور و جهان می‌دانستند.

در منظومه فکری معظم‌له، فضای مجازی صرفاً مجموعه‌ای از ابزار‌های ارتباطی یا فناورانه نبود؛ بلکه عرصه‌ای بود که فرهنگ، اقتصاد، آموزش، امنیت، علم، رسانه، افکارعمومی و سبک زندگی ملت‌ها متأثر از آن شکل می‌گیرد و آینده کشور‌ها بیش از گذشته در آن رقم می‌خورد. از همین منظر بود که بار‌ها بر اهمیت این حوزه در تراز مسائل اساسی کشور تأکید می‌کردند و آن را بخشی از زیست حقیقی جامعه می‌دانستند.

اگر امروز با نگاهی عمیق‌تر به این رهنمود‌ها بنگریم، درمی‌یابیم که آن جمله تاریخی، بیش از آنکه درباره یک جایگاه مدیریتی باشد، درباره اولویت یک میدان سرنوشت‌ساز بود؛ میدانی که آینده ایران اسلامی در گرو حکمرانی هوشمندانه، بهره‌گیری صحیح از ظرفیت‌های آن و صیانت از منافع ملی در این عرصه خواهد بود.

حکمرانی هوشمند جوهره رهنمود‌های رهبر شهید

در بخش مهمی از بیانات و فرامین آن فقیه حکیم، فضای مجازی با نگاهی فرصت‌محور مورد توجه قرار گرفته است. ایشان همواره این عرصه را بستری برای افزایش آگاهی عمومی، تعمیق بصیرت، تقویت ارتباطات، توسعه علمی و ارتقای قدرت نرم کشور معرفی می‌کردند و در عین حال، نسبت به خطر رهاسازی و واگذاری مدیریت آن به اراده بازیگران بیرونی هشدار می‌دادند.

 تأکید مکرر بر شکل‌گیری شبکه ملی اطلاعات، انسجام میان دستگاه‌های مسئول، اجرای دقیق سیاست‌های درست و اعمال حاکمیت ملی بر زیرساخت‌های ارتباطی کشور، در واقع اجزای یک منظومه جامع برای حکمرانی هوشمند در فضای مجازی را تشکیل می‌دهد.

در این نگاه، مدیریت فضای مجازی هرگز به معنای محدودسازی ظرفیت‌های آن نیست، بلکه تضمین‌کننده استقلال، امنیت، پایداری و بهره‌برداری حداکثری از فرصت‌های این عرصه برای مردم و کشور است. در کنار این نگاه، آینده‌نگری کم‌نظیر معظم‌له نسبت به تحولات این حوزه نیز همواره برجسته بوده است.

 سال‌ها پیش از آنکه جنگ‌ها و تهدید‌های اخیر در ابعاد گسترده خود آشکار شوند، نسبت به مخاطرات جنگ شناختی، رهاسازی مدیریت داده، بی‌توجهی به نیاز‌های مخاطبان و افکارعمومی، وابستگی زیرساختی و تهدید‌های نوظهور سایبری هشدار داده و بر آینده‌پژوهی، رصد مستمر و برنامه‌ریزی بلندمدت تأکید کرده بودند. کما اینکه امروز تجربه جنگ‌های ترکیبی و شناختی، بیش از هر زمان دیگری عمق آن نگاه حکیمانه را آشکار ساخته است.

در کنار همه این ابعاد، «جایگاه انسان» در افق اندیشه‌های ایشان همواره برجسته بوده؛ در رهنمود‌های آن پرچمدار حکمت و عزت، فناوری زمانی ارزشمند است که در خدمت تعالی انسان، استحکام خانواده، سلامت روان نسل جوان، گسترش اخلاق عمومی، صیانت از هویت فرهنگی و ارتقای کیفیت زندگی جامعه قرار گیرد. از این منظر، توسعه فناوری بدون توجه به سرمایه انسانی و فرهنگی، هرگز توسعه‌ای کامل و ماندگار نخواهد بود.

هوش مصنوعی فصل تازه‌ای از اقتدار علمی کشور

در سال‌های اخیر، رهنمود‌های رهبر شهید درباره هوش مصنوعی، امتداد طبیعی همان نگاه راهبردی ایشان به فضای مجازی بود. در بیانات دوراندیشانه معظم‌له، هوش مصنوعی نه صرفاً یک فناوری نوظهور، بلکه یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت ملی و از عوامل تعیین‌کننده آینده جهان معرفی شده است.

ایشان بار‌ها تأکید دقیق داشتند که جمهوری اسلامی ایران نباید تنها مصرف‌کننده یا بهره‌بردار این فناوری باشد، بلکه باید با تکیه بر توان نخبگان، دانشگاه‌ها و مراکز علمی، به لایه‌های زیرساختی و عمیق آن دست یابد؛ زیرا آینده این فناوری عرصه رقابت قدرت‌ها خواهد بود و وابستگی در این حوزه، وابستگی در تصمیم‌سازی آینده کشور‌ها را نیز به دنبال خواهد داشت.

از همین منظر، دستور مؤکد به قرار گرفتن ایران در جمع کشور‌های پیشرو، میدان دادن به نخبگان، پرهیز از غفلت در این رقابت جهانی و برخوردی فعال و اثرگذار با تحولات این حوزه، اجزای یک راهبرد منسجم برای حفظ اقتدار علمی و فناوری کشور به شمار می‌رود؛ لذا در سپهر اندیشه‌های آن شهید والامقام، هوش مصنوعی تنها یک فناوری نیست، بلکه عرصه‌ای باز برای ارتقای حکمرانی، افزایش کارآمدی، توسعه علمی، تقویت قدرت ملی و صیانت از استقلال آینده ایران اسلامی است و کنشگری خلاقانه و فعال در آن مسئولیتی است که امروز بیش از هر زمان دیگری بر دوش همه مدیران، دانشگاهیان، پژوهشگران و فعالان زیست‌بوم فناوری کشور قرار دارد.

جایگاه علم و فناوری در اقتدار ملی

در رهنمود‌ها و فرامین آن فقیه دانشمند، علم هرگز به‌عنوان هدفی مجزا تعریف نشده است. ایشان همواره بر پیوند منسجم میان تولید علم، پژوهش، فناوری، صنعت، نوآوری و ثروت‌آفرینی تأکید نموده و پیشرفت کشور را در تکمیل این زنجیره دانسته‌اند. در نگاه رهبر شهید، اقتدار علمی زمانی ماندگار خواهد بود که در خدمت حل مسائل واقعی جامعه، توسعه فناوری‌های راهبردی، تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان، افزایش تولید ملی و خلق ارزش از مسیر دانش قرار گیرد.

 از همین رو، حمایت از نخبگان، هدفمند شدن پژوهش‌ها و تبدیل دستاورد‌های علمی به محصولات و خدمات ارزش‌آفرین، همواره در زمره مطالبات راهبردی معظم‌له قرار داشته است؛ لذا امروز که اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور، موتور محرک توسعه کشور‌ها هستند، عمق و ارزش این رهنمود‌ها بیش از گذشته اهمیت یافته‌اند و برای ما که توفیق خدمت در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات را داریم، نقشه راهی روشن برای حرکت در مسیر اقتدار فناورانه و پیشرفت ایران اسلامی به شمار می‌آیند.

عهدی برای ادامه راه

از مجموعه رهنمود‌ها و فرامین آن معمار حکمرانی آینده، به روشنی می‌توان دریافت که فضای مجازی، هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین، از نگاه ایشان نه موضوعاتی صرفاً فنی، بلکه از ارکان قدرت ملی، استقلال، پیشرفت و آینده تمدنی ایران اسلامی بوده‌اند. نگاهی که امروز بیش از هر زمان دیگری، مسئولیت همه ما را سنگین‌تر کرده است.

سید و مقتدای شهیدم! امروز در جایگاهی که توفیق خدمت به مردم را دارم، بیش از هر زمان دیگری سنگینی امانتی را احساس می‌کنم که با رهنمود‌های حکیمانه شما بر دوش ما نهاده شده است. در این برهه، یک‌بار دیگر با روح بلندتان عهد می‌بندم که تا جان در بدن دارم، خدمت در مسیر تحقق آرمان‌ها، فرامین و رهنمود‌های شما را نه صرفاً یک مسئولیت اجرایی، بلکه امانتی مقدس بدانم و همه توان خود را برای ادامه این راه به کار گیرم، ان‌شاءالله.