وقتی یک جشنواره به نماد اعتراض تبدیل شد

به گزارش گروه تاریخ، امام و رهبری خبرگزاری صدا و سیما ؛ اما برای فهم چرایی شکل‌گیری چنین اعتراضاتی در کازرون و دیگر شهر‌های فارس، باید فضای اجتماعی و سیاسی استان را در ماه‌های منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی بررسی کرد.

در این میان، ماجرای **جشن هنر شیراز** تنها یک حاشیه فرهنگی نبود؛ بلکه به یکی از موضوعاتی تبدیل شد که شکاف میان حکومت پهلوی و بخش‌های مذهبی و سنتی جامعه را آشکار کرد و در فضای ملتهب سال‌های پایانی حکومت پهلوی، به بستری برای اعتراض سیاسی تبدیل شد.

### جشن هنر؛ نماد یک نگاه به «ایران غربی»

«آرزو دارم که جشن هنر شیراز در سال آینده و در سال‌های بعد با موفقیت بسیار روبه‌رو شود و به هدف عالی خود نائل آید.»

این سخنان از فرح دیبا پس از برگزاری نخستین جشن هنر شیراز در سال ۱۳۴۶ نقل شده است؛ جشنواره‌ای که با حمایت دربار پهلوی و با حضور چهره‌های سیاسی و فرهنگی حکومت شکل گرفت و طی سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین رویداد‌های فرهنگی بین‌المللی ایران آن روز تبدیل شد.

اما جشن هنر به نمادی از **غرب‌گرایی فرهنگی، فاصله گرفتن حکومت از ارزش‌های دینی و بی‌توجهی به باور‌های عمومی** تبدیل شد. همین مسئله باعث شد انتقاد از جشنواره، به تدریج از یک اعتراض فرهنگی فراتر رفته و رنگ سیاسی به خود بگیرد.

### «خوک، بچه، آتش»؛ نقطه اوج اعتراض

در مرداد ۱۳۵۶، اجرای نمایش «خوک، بچه، آتش» در جشن هنر شیراز موج تازه‌ای از اعتراض‌ها را برانگیخت. محتوای این نمایش از سوی روحانیون و جامعه مذهبی ایران مغایر با ارزش‌های اخلاقی و دینی بود و اعتراض به آن در مساجد و محافل مذهبی شیراز بازتاب پیدا کرد.

آیت‌الله شیخ بهاءالدین محلاتی در مسجد مولای شیراز در واکنش به جشن هنر برگزارکنندگان و دست‌اندرکاران آن را مورد انتقاد قرار داد.

آیت‌الله سید عبدالحسین دستغیب نیز در ادامه با انتقاد شدید از حکومت و سیاست‌های فرهنگی آن، اعلام کرد از این پس اجازه برگزاری چنین جشنی داده نمی‌شود

پس از شهادت آیت‌الله سید مصطفی خمینی و گسترش اعتراضات در شهر‌های مختلف کشور، فضای سیاسی شیراز و دیگر شهر‌های فارس نیز به سرعت ملتهب شد. ماه رمضان فرصت مهمی برای برگزاری مجالس مذهبی، سخنرانی و تجمعات مردمی بود و مساجد به یکی از مهم‌ترین کانون‌های سازمان‌دهی اعتراضات تبدیل شدند.

در شیراز، سخنرانی‌های روحانیون و اعتراضات خیابانی به سرعت افزایش یافت. در یکی از این حوادث، پس از سخنرانی آیت‌الله دستغیب در مسجد جامع، مردم به خیابان‌ها آمدند و در جریان برخورد نیرو‌های انتظامی با آنان تعدادی کشته یا مجروح شدند.

اما دامنه اعتراضات محدود به شیراز نبود.

**کازرون نیز در همین فضای اعتراضی به یکی از کانون‌های مهم مبارزه در استان فارس تبدیل شد. **

### ۱۹ مرداد؛ کازرون در مسیر انقلاب

در پنجم رمضان، برابر با **۱۹ مرداد ۱۳۵۷**، در پی دعوت آیت‌الله شیخ بهاءالدین محلاتی، مردم برای همدردی با خانواده‌های شهدای اصفهان و کازرون گرد هم آمدند. این اجتماع پس از پایان مراسم به تظاهرات تبدیل شد و برخورد نیرو‌های نظامی با مردم، به کشته و زخمی شدن شماری از معترضان و دستگیری عده‌ای دیگر انجامید.

اهمیت ۱۹ مرداد را نباید تنها در یک تجمع یا یک درگیری خیابانی خلاصه کرد. این روز را باید در چارچوب زنجیره‌ای از حوادث دید که در آن **اعتراض‌های مذهبی، اجتماعی و سیاسی به یکدیگر پیوند می‌خوردند. **

در چنین شرایطی، سرکوب دیگر نمی‌توانست به سادگی اعتراضات را متوقف کند. هر برخورد خشونت‌آمیز، خود به عاملی برای افزایش خشم عمومی و گسترش اعتراض‌ها تبدیل می‌شد.

قیام‌ها و اعتراضات سال ۱۳۵۷ حاصل مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و تاریخی بودند. اما جشن هنر در شکل‌گیری فضای اعتراضی فارس، به‌ویژه در شیراز، اهمیت نمادین پیدا کرد.

### پایان جشن هنر؛ نشانه‌ای از تغییر موازنه

در نهایت، با افزایش اعتراضات و حوادث خونین در شیراز و اصفهان، سازمان جشن و هنر اعلام کرد که جشن هنر شیراز و دومین جشن فرهنگ مردم اصفهان برگزار نخواهد شد.

جشنواره فیلمسازان آسیا نیز که هر سال پس از جشن هنر در شیراز برگزار می‌شد، به تهران منتقل شد.

اعتراض به جشن هنر تا ۱۹ مرداد کازرون، یک جنبش سیاسی گسترده بود؛ جنبشی که سرانجام در بهمن ۱۳۵۷ به پایان حکومت پهلوی انجامید.

پژوهشگر و نویسنده: طیبه السادات حسینی