تفرشی دوزی، هنر اصیل ایرانی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکزی؛ تفرش‌دوزی یکی از هنر‌های اصیل رودوزی در ایران است که نام خود را از شهر تفرش در استان مرکزی وام گرفته است؛ جایی که این هنر ریشه‌های عمیق خود را در آنجا برآمده است. رونق این هنر به اوایل دوره پهلوی بازمی‌گردد؛ زمانی که تفرش محل اقامت «ظهیرالدوله»، داماد ناصرالدین‌شاه بود. ایشان که از دراویش آن روزگار بودند، با تأسیس انجمنی برای آموزش صنایع‌دستی به نیازمندان، این هنر را که در میان دراویش رواج داشت، به جامعه گسترش دادند.

تفرش‌دوزی از تکنیک‌های ساده، اما بسیار ظریف برخوردار است. برخلاف «چشمه‌دوزی»، در این هنر از نخ‌کشی کمتری استفاده می‌شود و حاشیه‌های پهنی را بر روی پارچه ایجاد می‌کند. این دوخت عمدتاً بر روی پارچه‌هایی با بافت منظم و قابل شمارش (تار و پود مشخص) اجرا می‌شود. تکنیک اصلی آن بر پایه «شِلال» استوار است؛ نوعی دوخت که در آن دو طرف پارچه را بر هم نهاده و با کوک‌های ریز و خرد به هم می‌دوزند، به‌گونه‌ای که هر دو روی پارچه کاملاً مشابه به نظر برسند.

یکی از ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد تفرش‌دوزی این است که نیازی به کشیدن طرح روی پارچه نیست؛ بلکه طرح‌ها کاملاً ذهنی بوده و تنها با شمارش تار و پود و استفاده از مهارت در دوخت شلالی خلق می‌شوند. امروزه حتی با کمک کاغذ شطرنجی می‌توان این هنر را بر روی انواع پارچه‌ها اجرا کرد.

تنوع بی‌شمار در نقوش هندسی از ویژگی‌های بارز این هنر است که از تکرار الگو‌های مختلف پدید می‌آیند. از جمله طرح‌های مشهور آن می‌توان به نیم‌گل، گل‌خورشیدی (هشت‌پر، دوازده‌پر، دوبل و کثیرالاضلاع)، نقش کله‌اسبی و گل‌های چهارپر متناوب اشاره کرد. در گذشته، از این دوخت برای تزیین چادرشب، پرده، رویه کرسی و بقچه‌ها استفاده می‌شد، اما امروزه کاربرد آن بیشتر در تزیین لباس و رومیزی است.