شناسایی یک میلیون و ۵۰ هزار مورد تلفات غیرفنی برق در کشور

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، عبدالرضا حسینی‌مهر، مجری طرح ملی کاهش تلفات برق، در برنامه روی خط خبر با بیان اینکه تلفات انرژی برق به دو حوزه «فنی» و «غیرفنی» تقسیم می‌شود، اظهار داشت: تفاوت میان میزان انرژی تولیدشده در نیروگاه‌ها و انرژی تحویلی به مشترکین از طریق شبکه‌های انتقال، فوق توزیع و توزیع، «تلفات انرژی» نامیده می‌شود که معمولاً انرژی تحویلی به مشترکین کمتر از میزان تولید است.

مقایسه تلفات برق ایران با کشور‌های دیگر

وی با اشاره به وضعیت تلفات انرژی در کشور‌های مختلف گفت: در کشور‌های توسعه‌یافته، تلفات انرژی برق رقم پایینی دارد؛ به‌گونه‌ای که این عدد در ژاپن ۴.۷ درصد، در آلمان ۵.۱ درصد، در عربستان ۹.۱ درصد و در کویت ۹ درصد است، در حالی که این میزان در ایران حدود ۱۰ درصد است.

مجری طرح ملی کاهش تلفات برق ادامه داد: در کشور‌های پیشرفته به دلیل ضمانت‌های حقوقی و بازدارندگی مؤثر، مؤلفه تلفات غیرفنی تقریباً صفر است و تلفات ثبت‌شده عمدتاً فنی است؛ بنابراین می‌توان نتیجه گرفت تلفات فنی در بهترین حالت حدود ۵ درصد است. با این حال در کشور ما به دلیل وسعت جغرافیایی و طولانی بودن خطوط شبکه انتقال، فوق توزیع و توزیع، رقم ۷ درصد برای تلفات فنی منطقی است و در نتیجه حدود ۳ درصد از تلفات کشور به بخش غیرفنی مربوط می‌شود.

هدف طرح ملی «مهتاب»، مقابله با تلفات غیرفنی

حسینی‌مهر با تأکید بر اینکه طرح ملی «مهتاب» برای مدیریت تلفات غیرفنی تدوین شده است، توضیح داد: کاهش تلفات فنی نیازمند پروژه‌های سرمایه‌ای و اعتبارات زیرساختی است که همچنان به موازات طرح مهتاب در حال اجراست؛ اما حوزه تلفات غیرفنی هزینه سرمایه‌گذاری کمتری دارد و به همین دلیل صنعت برق و توانیر، طرح ملی مدیریت هوشمند تلفات انرژی برق در حوزه تلفات غیرفنی را از اسفند ماه ۱۴۰۴ آغاز کرده که حدود شش ماه از آغاز آن می‌گذرد.

وی در پاسخ به این پرسش که در این مدت چه میزان صرفه‌جویی حاصل شده، تصریح کرد: در این مقطع حدود ۴۰ روز کشور درگیر جنگ تحمیلی بود و سرعت اجرای برنامه‌ها در آن مدت کمتر شد، با این حال در مجموع تاکنون حدود یک میلیون و ۵۰ هزار مورد از مؤلفه‌های تلفات غیرفنی شناسایی و برخورد و بیشترین موارد نیز ساماندهی شده است.

دو مؤلفه اصلی تلفات غیرفنی؛ انشعاب غیرمجاز و کنتور‌های معیوب

مجری طرح ملی کاهش تلفات برق با اشاره به اینکه اصطلاح «تلفات غیرفنی» در ادبیات عامیانه با عنوان «انشعاب غیرمجاز» شناخته می‌شود، گفت: در حوزه تلفات غیرفنی دو مؤلفه مهم وجود دارد؛ نخست انشعابات غیرمجاز که جزئیات و پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و دوم کنتور‌های معیوب است که غالباً به دلیل طول عمر زیاد برمی‌گردد؛ به‌طوری که در کشور کنتور‌هایی داریم که نزدیک به ۵۰ تا ۶۰ سال در حال کار هستند و چنین تجهیزاتی به مرور مستهلک شده و در اندازه‌گیری انرژی دچار خطا می‌شوند که به آنها «کنتور‌های معیوب فنی» گفته می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: بر اساس دستورالعمل‌های صنعت برق، تمام لوازم اندازه‌گیری باید در بازه‌های زمانی تعریف‌شده تست و بازرسی شوند؛ بر این اساس لوازم اندازه‌گیری مشترکین عادی (خانگی) که حجم عمده مشترکین را تشکیل می‌دهند، هر ۵ سال یک‌بار باید تست شوند؛ به‌طوری که در سال ۱۴۰۴ باید ۲۰ درصد مشترکین عادی مورد تست قرار می‌گرفتند. همچنین مشترکین دیماندی (بالای ۳۰ کیلووات) شامل صنایع، بخش کشاورزی و مراکز تولیدی و خدماتی، به دلیل اهمیت مصرف، دو بار در سال باید بازرسی شوند.

مجری طرح ملی کاهش تلفات برق با اشاره به آخرین وضعیت اجرای طرح «مهتاب» گفت: با تداوم عملیات شناسایی و تعویض لوازم اندازه‌گیری، در مجموع ۴۳۰ هزار کنتور معیوب در کشور شناسایی شده که تاکنون ۳۶۰ هزار مورد از آنها تعویض شده است و طبق برنامه، تا پایان شهریورماه این عقب‌ماندگی به صفر خواهد رسید.

حسینی مهر افزود: از پایان سال ۱۴۰۴ حدود ۲۱۲ هزار کنتور معیوب شناسایی شده بود و با تشدید عملیات تست و بازرسی در ۵ ماهه نخست سال ۱۴۰۵، ۲۲۰ هزار کنتور معیوب جدید نیز شناسایی شد.

وی تصریح کرد: طبق برنامه‌ریزی‌های ابلاغی به شرکت‌های توزیع، تا پایان شهریورماه تمام موارد باقی‌مانده تعویض می‌شوند و از ابتدای مهرماه، به محض شناسایی هرگونه کنتور معیوب، بلافاصله فرآیند جایگزینی انجام خواهد شد تا سیستم کاملاً به‌روز باقی بماند.

مقابله با انشعابات غیرمجاز در دو سطح ولتاژ

مجری طرح ملی کاهش تلفات برق در خصوص انشعابات غیرمجاز گفت: این انشعابات در دو سطح ولتاژ بررسی می‌شوند؛ سطح اول مربوط به شبکه فشار متوسط (۲۰ و ۳۳ کیلوولت) است که بیشتر شامل ترانس‌های غیرمجاز برای تأمین برق باغ‌ویلاها، مناطق خوش‌نشین و چاه‌های آب کشاورزی است.

حسینی‌مهر با اشاره به شناسایی ۱۰۵۰ دستگاه ترانس غیرمجاز در کشور بیان کرد: از این تعداد تاکنون ۳۳۱ دستگاه ساماندهی شده‌اند که برخی جمع‌آوری و برخی دیگر با دریافت مجوز‌های قانونی به انشعابات مجاز تبدیل شدند. وی با تقدیر از همکاری دستگاه‌های قضایی و انتظامی افزود: با وجود مقاومت‌هایی که در این مسیر وجود دارد، امیدواریم تا پایان سال تمام ۱۰۵۰ ترانس شناسایی‌شده تعیین‌تکلیف شوند.

نصب شمارشگر‌های موقت برای تعیین‌تکلیف انشعابات فشار ضعیف

وی در خصوص انشعابات غیرمجاز در سطح فشار ضعیف (مانند انشعاب از شبکه، همسایگان یا مراکز عمومی) نیز گفت: تاکنون بیش از ۴۰۰ هزار مورد برق غیرمجاز در شبکه فشار ضعیف شناسایی شده که ۳۶۰ هزار مورد از آنها جمع‌آوری شده است.

حسینی‌مهر ادامه داد: پس از جمع‌آوری انشعابات غیرمجاز، سه مسیر پیش روی مشترکین است؛ نخست اینکه فرد اقدام به خرید انشعاب قانونی می‌کند که تاکنون برای ۶۵ هزار مورد این اتفاق افتاده است. دوم برای متقاضیانی که به دلیل موانع قانونی فعلاً امکان واگذاری انشعاب دائم ندارند، طبق مصوبه هیئت وزیران، «شمارشگر‌های موقت برق» نصب می‌شود.

مجری طرح ملی کاهش تلفات برق تأکید کرد: نصب این شمارشگر‌ها راهکاری برای شناسایی میزان واقعی انرژی مصرفی است و به محض اینکه متقاضی مجوز‌های قانونی لازم را از دستگاه‌های متولی دریافت کند و یا موضوع قانونی آن حل‌وفصل شود، شمارشگر موقت جمع‌آوری و انشعاب استاندارد جایگزین خواهد شد.

مجری طرح ملی مدیریت هوشمند تلفات انرژی برق (مهتاب) با تأکید بر اینکه اقدامات صورت‌گرفته در این طرح به کاهش چشمگیر ناترازی شبکه کمک کرده است، گفت: مجموع اقدامات انجام‌شده در حوزه شناسایی و جمع‌آوری انشعابات غیرمجاز، منجر به آزادسازی حدود ۳ هزار مگاوات بار از شبکه برق کشور شده است.

وی افزود: ۲۹۸۳ مگاوات باری که تاکنون از شبکه غیرمجاز پاک‌سازی شده، معادل پیک بار مصرفی سه استان کشور (مانند استان لرستان) است که این حجم از صرفه‌جویی، نقش مؤثری در پایداری شبکه در شرایط اوج مصرف ایفا کرده است.

اما چرا انشعاب غیرمجاز شکل می‌گیرد؟

حسینی‌مهر در پاسخ به چرایی بروز انشعابات غیرمجاز و عدم تمایل برخی متقاضیان به طی مسیر قانونی گفت: بخشی از این معضل ناشی از ضعف نظارت دستگاه‌های متولی در صدور مجوز‌های ساخت‌وساز است. متأسفانه شاهدیم ساختمان‌هایی بدون رعایت ضوابط قانونی ساخته می‌شوند و پس از تکمیل بنا، ساکنان مطالبه‌گر دریافت خدمات زیربنایی از جمله برق می‌شوند.

وی افزود: در چنین شرایطی، اگر توانیر و شرکت‌های توزیع پاسخگوی نیاز این مشترکین نباشند، آنها به سمت انشعابات غیرمجاز سوق پیدا می‌کنند که نتیجه آن تضییع حقوق عمومی است. برای مدیریت این وضعیت و جلوگیری از اتلاف انرژی، با اخذ مصوبه از هیئت دولت، فرایند نصب «شمارشگر‌های موقت» برای این دسته از املاک اجرایی شده است تا ضمن شناسایی میزان مصرف، از اتلاف انرژی جلوگیری شود.

حسینی مهر اعلام کرد: از ابتدای امسال تاکنون ۱۲ هزار و ۵۰۰ دستگاه ماینر جمع‌آوری شده است. با توجه به اینکه هر دستگاه ماینر به اندازه ۱۰ واحد مسکونی مصرف برق دارد، جمع‌آوری این تعداد دستگاه عملاً معادل کاهش مصرف ۱۲۵ هزار واحد مسکونی از شبکه برق کشور بوده است.

مجری طرح مدیریت هوشمند تلفات انرژی شبکه برق در ادامه به موضوع دستکاری لوازم اندازه‌گیری توسط برخی مشترکین اشاره کرد و افزود: متأسفانه تعدادی از مشترکین به‌صورت تعمدی اقدام به دستکاری کنتور می‌کنند تا از پرداخت بهای واقعی برق مصرفی فرار کنند. از ابتدای اجرای طرح تاکنون ۴۱ هزار مشترک که اقدام به دستکاری کنتور کرده بودند، شناسایی شده‌اند.

وی در پایان تأکید کرد: اگرچه آمار این تخلفات در مقایسه با تعداد کل مشترکین برق کشور درصد کمی را شامل می‌شود، اما حساسیت بر روی این موارد بالاست و شرکت‌های توزیع به‌طور جدی با هرگونه دستکاری در لوازم اندازه‌گیری برخورد قانونی خواهند کرد.